Audyt energetyczny – nowe obowiązki od 2025 roku

Zgodnie z zapisami ustawy z dnia 20 maja 2016 roku o efektywności energetycznej obowiązek przeprowadzania audytu energetycznego przedsiębiorstwa co cztery lata dotyczył wyłącznie dużych firm. Zgodnie z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej są to podmioty zatrudniające powyżej 250 osób lub osiągających obroty ponad 50 mln euro rocznie. MŚP były z tego obowiązku zwolnione. 

Spis treści

1. Nowe regulacje UE – dyrektywa 2023/1791
2. Nowe progi zużycia energii
3. System zarządzania energią (ISO 50001)
4. Audyty energetyczne – nowe zasady
5. Sankcje za brak audytu lub systemu zarządzania energią

Nowe regulacje UE – dyrektywa 2023/1791

13 września 2023 roku przyjęto nową dyrektywę UE 2023/1791. Państwa członkowskie muszą ją wdrożyć do 11 października 2025 roku. Dokument kładzie większy nacisk na cele energetyczno-klimatyczne. Wprowadza ona zupełnie nową metodologię określania obowiązku audytowego – nieuzależnionego od rozmiaru firmy, lecz od wielkości zużycia energii. Zgodnie z art. 11 dyrektywy, wszystkie przedsiębiorstwa, które w ciągu ostatnich trzech lat średniorocznie zużywały ponad 85 TJ energii, będą musiały albo wdrożyć system zarządzania energią (ISO 50001) do dnia 11 października 2027 roku. Z kolei te przedsiębiorstwa, w których średnioroczne zużycie w ciągu trzech lat przekroczy 10 TJ, będą musiały poddać się audytowi energetycznemu, jeśli nie wdrożą wspomnianych systemów zarządzania energią.

Nowe progi zużycia energii

Projekt nowelizacji polskiej ustawy o efektywności energetycznej bezpośrednio odnosi się do art. 11 dyrektywy 2023/1791 i przewiduje dwa podstawowe progi zużycia energii:

• 85 TJ/rok (23,6 GWh) – to próg, od którego przedsiębiorstwo będzie musiało wprowadzić certyfikowany system zarządzania energią. Przedsiębiorstwa przekraczające ten próg będą miały czas na wdrożenie zmian do 11 października 2027 roku.
• 10 TJ/rok (2,78 GWh) – to próg, powyżej którego firmy bez wdrożonego systemu zarządzania energią będą musiały poddać się audytowi energetycznemu.

Nowe przepisy oznaczają, że wiele MŚP, które dotąd były z audytów wyłączone, zostanie objętych obowiązkiem, o ile zużywają energię powyżej tych progów. 

System zarządzania energią (ISO 50001)

Firma przekraczająca próg 85 TJ nie ma obowiązku realizowania osobnego audytu. Zamiast tego musi wdrożyć i certyfikować system zarządzania energią, zgodny z normą ISO 50001. Taki system wymaga formalnego ustalenia polityki energetycznej, procedur, monitoringu zużycia energii oraz działań optymalizacyjnych.

ISO 50001 nakłada obowiązek ciągłego monitorowania zużycia energii i poszukiwania oszczędności. Z technicznego punktu widzenia oznacza to wprowadzenie audytów wewnętrznych, analiz efektywności oraz raportowania zgodnie z międzynarodowymi standardami. Certyfikacja przez niezależną jednostkę zapewnia, że system działa prawidłowo.

Audyty energetyczne – nowe zasady

Przedsiębiorstwa zużywające więcej niż 10 TJ rocznie (ponad 2,78 GWh) bez systemu zarządzania energią zostaną objęte obowiązkiem audytu energetycznego. Pierwszy taki audyt trzeba będzie wykonać do 11 października 2026 roku, a następnie powtarzać go co najmniej co 4 lata. Audyt musi być przeprowadzony w sposób niezależny – np. przez akredytowanych audytorów zgodnie z wymogami unijnymi. Po jego zakończeniu przedsiębiorstwo jest zobowiązane przygotować konkretny i wykonalny plan działań na podstawie rekomendacji audytora. Plan ten (ze wskazaniem środków i harmonogramu wdrożenia zaleceń) przekazuje się zarządowi firmy, a informacje o nim oraz o stopniu realizacji rekomendacji są publikowane w corocznym sprawozdaniu firmy (z zachowaniem tajemnicy handlowej).

Prawo krajowe (projekt nowelizacji) przewiduje także obowiązek informowania urzędów o zużyciu energii przez przedsiębiorstwa powyżej 10 TJ, m.in. w celu monitoringu poziomu audytów i efektywności. Dodatkowo państwa członkowskie mają wspierać MŚP, które nie osiągają tych progów, programami zachęt do dobrowolnych audytów lub dobrowolnych systemów zarządzania energią.

Sankcje za brak audytu lub systemu zarządzania energią

Niedopełnienie nowych obowiązków może wiązać się z surowymi sankcjami administracyjnymi. Zgodnie z dotychczasowymi przepisami Prezes URE może nałożyć karę finansową do 5% rocznego obrotu firmy (z poprzedniego roku podatkowego) za brak obowiązkowego audytu energetycznego. Oznacza to kary sięgające setek tysięcy czy milionów złotych w przypadku dużych przedsiębiorstw (zwłaszcza przemysłowych). 

Analogiczna zasada karania może objąć też nowe obowiązki – niewykonanie audytu przez firmę przekraczającą 10 TJ albo brak wdrożenia systemu zarządzania energią w firmie zużywającej średniorocznie więcej niż 85 TJ energii prawdopodobnie będzie traktowane jako naruszenie ustawy i podlegać sankcjom. 

Warto podkreślić, że oprócz finansowych kar administracyjnych (która jest górną granicą, bo wymiar kary zależy od skali uchybienia) niewykonanie audytu jest formalnym naruszeniem obowiązku ustawowego. Dla zarządów oznacza to ryzyko odpowiedzialności wewnątrz firmy.

Źródła: 

1. Ustawa z dnia 20 maja 2016 r. o efektywności energetycznej, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20160000831/U/D20160831Lj.pdf, dostęp: 22.09.2025 r.
2. Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20041731807/U/D20041807Lj.pdf, dostęp: 22.09.2025 r.
3. https://www.dbenergy.pl/baza-wiedzy/kara-prezesa-ure-za-brak-audytu, dostęp: 22.09.2025 r.
4. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1791 z dnia 13 września 2023 r. w sprawie efektywności energetycznej oraz zmieniająca rozporządzenie (UE) 2023/955 (wersja przekształcona), https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32023L1791, dostęp: 22.09.2025 r.
5. https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zmianie-ustawy-o-efektywnosci-energetycznej-oraz-niektorych-innych-ustaw, dostęp: 22.09.2025 r.
6. https://przeglad-techniczny.pl/efektywnosc-energetyczna-po-nowelizacji-dyrektywy-eed-2023-1791, dostęp: 22.09.2025 r.